Son günlerde, 18 yaş altındaki sigortalılık sürelerine dair çıkan haberler sosyal medyada, televizyonlarda ve internet platformlarında geniş yankı buldu. Bu durum, birçok çalışanın kafasında “Acaba benim sigorta başlangıcım iptal edilir mi?”, “Emeklilik hakkım tehlikeye girer mi?” ve “18 yaşından önceki çalışma sürecim geçersiz mi sayılacak?” gibi endişeli soruların oluşmasına neden oldu. Dünya Gazetesi yazarı ve SGK uzmanı Özgür Erdursun’un aktardığı bilgilere göre, bu durum 18 yaşından önce sigortalı olan herkesi etkilemiyor. 18 yaşından önce bir fabrikada, markette, atölyede veya herhangi bir işverenle çalışan bireylerin sigortalılıklarıyla ilgili genel bir iptal uygulaması veya özel bir sorun söz konusu değil. Tartışma, yalnızca 18 yaşından önce anne veya babasına ait iş yerlerinde sigortalı olarak çalışanları ilgilendiriyor.
Bu hukuki sorunların kaynağı, SGK’nın 2013/11 sayılı Genelgesi’ne dayanıyor. Bu genelgede, anne veya babaya ait iş yerinde çalışan küçüklerin sigortalı sayılabilmesi için, bir vasi katılımıyla yapılmış ve hakim tarafından onaylanmış bir hizmet sözleşmesinin bulunması gerektiği belirtiliyor. SGK, bu şartların karşılanmadığı durumlarda, anne veya babaya ait iş yerlerinden yapılan bazı sigorta bildirimlerini geçersiz sayabiliyor. Bu durum, çalışma hayatına 20-30 yıl önce başlayan ve o dönemde bildirimi kabul edilen kişilerin emeklilik planlarında yıllar sonra sorunlar yaşamasına neden olabiliyor.
Uygulamanın en çarpıcı sonucu, EYT (Emeklilikte Yaşa Takılanlar) kapsamındaki bireyler için ortaya çıkıyor. İlk sigorta girişi 8 Eylül 1999 tarihinden önce anne veya babasına ait bir iş yerinden yapılmış birinin, SGK tarafından bu başlangıcının geçersiz sayılması durumunda, ilk sigorta tarihi ileriye kaydırılabilir ve bu kişi EYT kapsamı dışında kalabilir. Sorun, yalnızca sigorta başlangıcıyla sınırlı kalmıyor; EYT kapsamı dışında sorun yaşamayanlar bile, çalışma hayatlarının belirli dönemlerinde 18 yaşından küçükken anne veya babalarının iş yerlerinde çalışmışlarsa, prim günlerinin etkilenmesi riskiyle karşı karşıya kalıyor. Eğer bu hizmetler daha sonra iptal edilirse, toplam prim gün sayısı yetersiz hale gelebilir ve emeklilik için gereken prim şartı ortadan kalkabilir. Bazı durumlarda ise kişilerin bağlanmış emekli aylıkları yeniden değerlendirilmek zorunda kalabilir ve emeklilik işlemleri tartışmalı bir hale gelebilir.
Mahkemeler ve Yargıtay’ın yaklaşımı bu meselede farklılık gösteriyor. SGK, genelgedeki şekli şartları esas alırken mahkemeler, olayın özünün incelenmesi gerektiğini vurguluyor. Yargıtay’ın son zamanlarda verdiği kararlarda, bireylerin gerçekten çalışıp çalışmadığının tespitine önem veriliyor. Mahkemeler, fiili çalışmanın tespitinde şu kriterleri değerlendiriyor: Fiili çalışma durumu, iş yerindeki faaliyetler, bordro kayıtları, ücret ödemeleri, tanık ifadeleri ve dosyada yer alan diğer deliller. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 23 Şubat 2023 tarihinde verdiği kararda, annesine ait iş yerinde 18 yaşından önce geçen çalışmaların fiili olarak ispatlandığı kabul edilerek SGK’nın itirazı reddedilmiştir. Kararda, çocukları korumaya yönelik getirilen kuralların çocuk aleyhine yorumlanamayacağı ve bu kuralların yıllar sonra kişinin sosyal güvenlik hakkını ortadan kaldıracak şekilde uygulanamayacağı vurgulanmıştır. Fiili çalışmanın ispatlandığı durumlarda, sırf şekli eksiklikler gerekçe gösterilerek sigortalılık sürelerinin geçersiz sayılmasının her zaman hukuka uygun olmayabileceği yönünde yargı kararları da bulunmaktadır. Tartışma yalnızca, anne veya babaya ait iş yerlerinde geçen sigortalılık süreleriyle sınırlı kalmaktadır.
