Tarih, ideallerini gerçekleştirmek için servetini gözünü kırpmadan harcayan çılgın girişimcilerin hikayeleriyle doludur. Bu hikayelerin en sıra dışı olanlarından biri, 1825 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin Indiana eyaletinde yaşandı.
Zengin bir Gallerli sanayici olan Robert Owen, sosyalist teorilerin pratikte de mükemmel bir şekilde işe yarayabileceğini tüm dünyaya kanıtlamak amacıyla bütün bir Amerikan köyü satın aldı.
Yeni bir dünya düzeni kurmak için parası, hazır binaları, güçlü bir teorisi ve peşinden gitmeye hevesli yüzlerce takipçisi vardı. Kağıt üzerinde kusursuz görünen bu ütopik denetim, sadece 2 yıl içinde tam bir hayal kırıklığıyla sonuçlandı.
Milyonerin ütopya avı: “New Harmony”
Galler’de tekstil fabrikatörü olan Robert Owen, işçilerin daha insani şartlarda çalıştığı ve tüm kaynakların eşit paylaşıldığı bir toplum hayal ediyordu. Bu hayalini gerçekleştirmek için gözünü Amerika’ya dikti. Indiana eyaletindeki kurulu bir kasabayı bugünün parasıyla milyonlarca dolara denk gelen bir servet ödeyerek satın aldı ve buraya “New Harmony” (Yeni Uyum) adını verdi.
Owen’ın çağrısıyla, paranın ve sınıf farkının olmadığı bu yeni ortak yaşam alanına taşınmaya hevesli yaklaşık 800 takipçi kısa sürede kasabaya yerleşti. Kasabada herkes eşit şartlarda çalışacak, üretim ortaklaşa yapılacak ve tüm ihtiyaçlar ortak depolardan karşılanacaktı.
Teoride her şey kusursuzdu
Büyük umutlarla başlayan bu toplumsal deney, çok geçmeden insan doğasının getirdiği gerçeklerle sert bir şekilde yüzleşti. Kasabada düzeni sağlayacak kesin kuralların ve iş bölümünün net olmaması, kısa sürede büyük sorunlara yol açtı.
Kasaba sakinlerinin bir kısmı ortak refah için gece gündüz çalışırken, önemli bir kesim üretkenliğe hiçbir katkı sunmadan tüketim haklarından eşit şekilde yararlanmaya devam etti. Bu durum, çalışanlar arasında büyük bir adaletsizlik hissi ve huzursuzluk yarattı.
Owen’ın idealist konuşmaları, kasabadaki günlük işlerin yürütülmesine yetmedi. Liderlik eksikliği ve teorik tartışmalar yüzünden kasaba halkı kendi içinde küçük gruplara bölünerek sürekli çatışmaya başladı.
2 yılın sonunda büyük iflas geldi
Takvimler 1827 yılını gösterdiğinde, yani kasabanın satın alınmasının üzerinden sadece 2 yıl geçmişken, New Harmony deneyi tamamen çöktü. Üretim durma noktasına geldi, ortak depolar boşaldı ve kasabadaki toplumsal bağlar tamamen koptu.
Robert Owen, servetinin büyük bir kısmını bu topraklarda bırakarak kasabayı ve ideallerini terk etmek zorunda kaldı. Takipçilerinin çoğunun kasabadan ayrılmasıyla bu büyük ütopya projesi tarihin tozlu sayfalarına gömüldü. Owen’ın milyarlarca liralık yatırımı, insan doğası hesaba katılmadan kurulan teorilerin pratikte ne kadar hızlı yıkılabileceğinin en somut tarihi kanıtı olarak kaldı.
